ΟΙΚIΑ ΠΑΤΡΙΚ ΚΑΙ ΤΖΟΑΝ ΛΗ ΦΕΡΜΟΡ

1Πάτρικ Λη Φέρμορ, «Μάνη» (μτφρ. Τζαννής Τζαννετάκης, Αθήνα: Εκδόσεις Κέδρος 20073) 24.

2Πάτρικ Λη Φέρμορ, «Η εποχή της δωρεάς» (μτφρ. Μαίρη Βοσταντζή, Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο 2020) 13.

3Πάτρικ Λη Φέρμορ, «Η εποχή της δωρεάς» (μτφρ. Μαίρη Βοσταντζή, Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο 2020) 25-26.

4Για την αντιστασιακή δράση του Λη Φέρμορ στην Κρήτη, βλ. Τάσος Σακελλαρόπουλος, Ο Paddy, ο Μιχάλης, ο Φιλεντέμ· Γιάννης Σκαλιδάκης, Ο Patrick Leigh Fermor στην κατεχόμενη Κρήτη· και Chris White, Patrick Leigh Fermor in Crete: Myths, Realities and Surprises, στο: «ΠΑΤΡΙΚ ΛΗ ΦΕΡΜΟΡ. Και το ταξίδι συνεχίζεται» (= περιοδικό «Μουσείο Μπενάκη», 9ο Παράρτημα, 2017) 85-98, 99-106 και 107-117 αντίστοιχα.

5Η εξιστόρηση της επιχείρησης της απαγωγής, μαζί με αποσπάσματα από τις στρατιωτικές του εκθέσεις από την Κρήτη θα δημοσιευθούν, μετά θάνατον, στο βιβλίο του “Abducting A General – The Kreipe Operation and SOE in Crete” (London: John Murray Publishers 2014). Το βιβλίο έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά: «Η απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο 2016).

6Από επιστολή με ημερομηνία 5/12/1944 του Μπίλι Στάνλευ Μος στον Λη Φέρμορ, ο οποίος ακόμα δεν είχε γνωρίσει την Τζόαν. Βλ. Άρτεμις Κούπερ, «Πάτρικ Λη Φέρμορ: μια περιπέτεια» (μτφρ. Ηλίας Μαγκλίνης, Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο 2013) 307.

7Έχουν κυκλοφορήσει δύο βιβλία αφιερωμένα στο φωτογραφικό έργο της Tζόαν: Olivia Stewart – Ian Collins, “Τhe Photographs of Joan Leigh Fermor Artist and Lover” (London: Haus Publishing 2018)· και Olivia Stewart, “Τhe Outward Gaze, The Photographs of Joan Leigh Fermor” (Bridgwater: Class Professional Publishing 2024).

8Το ταξίδι αυτό είναι η πηγή έμπνευσης για το πρώτο του βιβλίο “The Traveller’s Tree: A Journey through the Caribbean Islands” (London: John Murray Publishers1950) και για το μοναδικό του μυθιστόρημα “The Violins of Saint-Jacques” (London: John Murray Publishers1953). Το τελευταίο κυκλοφόρησε και στα ελληνικά: «Τα βιολιά του Σαιν Ζακ» (μτφρ. Μαίρη Βοσταντζή, Αθήνα: Εκδόσεις Εστία 1995).

9Η εμπειρία του από τη διαμονή σε μοναστήρια της Νορμανδίας και της Καππαδοκίας αποτυπώνεται στο βιβλίο του “A Time to Keep Silence” (London: John Murray Publishers 1953), που κυκλοφόρησε και στα ελληνικά: «Καιρός του σιγάν - Στη σιωπή των μοναστηριών. Βόρεια Γαλλία – Καππαδοκία» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο 2022).

10Η φιλία των τριών περιγράφεται στην έκδοση: Εβίτα Αράπογλου (επιμ.), «ΓΚΙΚΑΣ - CRAXTON - LEIGH FERMOR, Η γοητεία της ζωής στην Ελλάδα» (κείμενα: Εβίτα Αράπογλου, Ian Collins, Michael Llewellyn-Smith & Ιωάννα Μωραΐτη, Λευκωσία: Λεβέντειος Πινακοθήκη 2017). Ο John Craxton (1922-2009) φιλοτέχνησε τα εξώφυλλα των πρώτων εκδόσεων του Πάτρικ Λη Φέρμορ.

11Μεγάλο ενδιαφέρον έχει η αλληλογραφία ανάμεσα στον νομπελίστα ποιητή Γιώργο Σεφέρη (1900-1971) και το ζεύγος Λη Φέρμορ: Φ. Α. Δημητρακόπουλος – Β. Δ. Λαμπροπούλου (φιλολ. επιμ.) «Γιώργος Σεφέρης, P. L. Fermor & J. Rayner. Αλληλογραφία (1948-1971)», (Λευκωσία: Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών 2007). Για τη σχέση ανάμεσα στον Λη Φέρμορ και τον Σεφέρη, βλ. Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Patrick Leigh Fermor – Γιώργος Σεφέρης: περιγραφή μιας φιλίας, στο: «ΠΑΤΡΙΚ ΛΗ ΦΕΡΜΟΡ. Και το ταξίδι συνεχίζεται» (= περιοδικό «Μουσείο Μπενάκη», 9ο Παράρτημα, 2017) 149-157.

12Ο πολιτικός και πρώην πρωθυπουργός Τζαννής Τζαννετάκης (1927-2010), συνδεόμενος φιλικά με τους Λη Φέρμορ, μετέφρασε το βιβλίο του Πάντι «Μάνη» στα Κύθηρα, όπου παρέμεινε εκτοπισμένος από το δικτατορικό καθεστώς το διάστημα 1969-1971. Στην εισαγωγή του βιβλίου αναφέρει: «Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον και κάτω απ’ τη φανταστική σκιά του Ταΰγετου αισθάνθηκα χρέος να προσφέρω κάτι στον τόπο μου. Έτσι άρχισα να μεταφράζω τη ‘Μάνη’ του Patrick Leigh Fermor».

13 Εβίτα Αράπογλου (επιμ.), «ΓΚΙΚΑΣ - CRAXTON - LEIGH FERMOR, Η γοητεία της ζωής στην Ελλάδα» (κείμενα: Εβίτα Αράπογλου, Ian Collins, Michael Llewellyn-Smith & Ιωάννα Μωραΐτη, Λευκωσία: Λεβέντειος Πινακοθήκη 2017) 54.

14 To βιβλίο δημοσιεύεται στα ελληνικά σε μετάφραση Τζαννή Τζαννετάκη από τις εκδόσεις Κέδρος το 1972 και σε μετάφραση Μιχάλη Μακρόπουλου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το 2021. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα βιβλία του Λη Φέρμορ κυκλοφόρησαν από τον παλιό λονδρέζικο εκδοτικό οίκο John Murray (έτος ίδρυσης 1768), που έχει δημοσιεύσει κείμενα των Jane Austen, Walter Scott, λόρδου Μπάιρον και Κάρολου Δαρβίνου, μεταξύ άλλων.

15Το βιβλίο δημοσιεύεται στα ελληνικά σε μετάφραση Λίνας Κάσδαγλη από τις εκδόσεις Ωκεανίδα το 1991 και σε μετάφραση Μιχάλη Μακρόπουλου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το 2020.

16Χαρά Κιοσσέ, Το σπίτι του συγγραφέα, στο: «ΠΑΤΡΙΚ ΛΗ ΦΕΡΜΟΡ. Και το ταξίδι συνεχίζεται» (= περιοδικό «Μουσείο Μπενάκη», 9ο Παράρτημα, 2017) 229-230.

17Πάτρικ Λη Φέρμορ, Ταξίδι (μτφρ. Χάρις Καλλιγά), περιοδικό “The New Griffon” 6 (2003) 28.

18Πάτρικ Λη Φέρμορ, Ελλάδα (μτφρ. Ελίζα Καβράκη – Μάρια Διαμάντη). Το αγγλικό κείμενο περιλαμβάνεται στο: Alvilde Lees-Milne (επιμ.), “The Englishman’s Room” (London: Viking 1986) 92.

19Από επιστολή του Πάτρικ Λη Φέρμορ στην Αν Φλέμινγκ, Νοέμβριος 1966, βλ. Adam Sisman (επιμ.), “Dashing for the Post. The Letters of Patrick Leigh Fermor” (London: John Murray Publishers 2017) 249.

20Από επιστολή του Πάτρικ Λη Φέρμορ στην Μπαλάσα Καντακουζηνού, Ιούλιος 1966, βλ. Adam Sisman (επιμ.), “Dashing for the Post. The Letters of Patrick Leigh Fermor” (London: John Murray Publishers 2017) 241.

21Ιωάννα Προβίδη, Πάτρικ Λη Φέρμορ – Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας και ο ελληνικός και φιλελληνικός κύκλος τους, στο: «ΠΑΤΡΙΚ ΛΗ ΦΕΡΜΟΡ. Και το ταξίδι συνεχίζεται» (= περιοδικό «Μουσείο Μπενάκη», 9ο Παράρτημα, 2017) 138.

22 Πάτρικ Λη Φέρμορ, Ελλάδα (μτφρ. Ελίζα Καβράκη – Μάρια Διαμάντη). Το αγγλικό κείμενο περιλαμβάνεται στο: Alvilde Lees-Milne (επιμ.), “The Englishman’s Room” (London: Viking 1986) 92, 95.

23 Τα βιβλία δημοσιεύτηκαν στα ελληνικά: «Η Εποχή της Δωρεάς» σε μετάφραση Μαίρης Βοσταντζή από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο το 2004 και «Ανάμεσα στα Δάση και στα Νερά» σε μετάφραση Νίκου Κούτρα από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο το 2006.

24 Πάτρικ Λη Φέρμορ, «Ατέλειωτος δρόμος. Από τις Σιδηρές Πύλες του Δούναβη ως τον Άθω» (επιμ. Κόλιν Θέμπρον – Άρτεμις Κούπερ, μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο 2014) 203-204.

25Οι εντυπώσεις του από το ταξίδι αυτό δημοσιεύτηκαν στο: “Three Letters from the Andes” (London: John Murray Publishers 1991).

26Το σπίτι της οικογένειας της Τζόαν στο χωριό Ντάμπλετον στην κομητεία Γουόρτσεστερσιρ.

27Από επιστολή του Πάτρικ Λη Φέρμορ στην Billa Harrod από την Καρδαμύλη το 2004. Βλ. Olivia Stewart – Ian Collins, “Τhe Photographs of Joan Leigh Fermor Artist and Lover” (London: Haus Publishing 2018) 272-273.

28Την επόμενη χρονιά κυκλοφόρησε και στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο με τον τίτλο «Ατέλειωτος δρόμος. Από τις Σιδηρές Πύλες του Δούναβη ως τον Άθω», σε μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά. Για την επεξεργασία των χειρογράφων από τον συγγραφέα βλ. στο ίδιο σελ. 20.

29Άρτεμις Κούπερ, «Πάτρικ Λη Φέρμορ: μια περιπέτεια» (μτφρ. Ηλίας Μαγκλίνης, Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο 2013) 575.

30Πλάτων Μαυρομούστακος, Ανα(συ)σκευάζοντας τη βιβλιοθήκη του Πάτρικ και της Τζόαν Λη Φέρμορ, στο: «ΠΑΤΡΙΚ ΛΗ ΦΕΡΜΟΡ. Και το ταξίδι συνεχίζεται» (= περιοδικό «Μουσείο Μπενάκη», 9ο Παράρτημα, 2017) 247.

31Πάτρικ Λη Φέρμορ, Ταξίδι (μτφρ. Χάρις Καλλιγά), περιοδικό “The New Griffon” 6 (2003) 25.

32Από επιστολή προς την Deborah Devonshire με ημερομηνία 1η Μαΐου 1996. Βλ. Charlotte Mosley (επιμ.), “In Tearing Haste. Letters between Deborah Devonshire and Patrick Leigh Fermor” (London: John Murray Publishers 2008) 308.